Gezichtsbedrog of een optische illusie is iets wat het oog waarneemt, dat door de hersenen anders geïnterpreteerd wordt. Lang staren of even wegstappen van wat je ziet kan vaak een ander perspectief geven. Bestaat er ook optische illusie bij mediation?

Het brein
Informatie komt via je oog binnen en vindt zijn weg naar het eerste hersengebied, de primaire visuele hersenschors aan de achterzijde van ons hoofd. Van daaruit worden signalen doorgezonden naar het middelste hersengebied, waar de temporale kwabben visuele herkenning tot stand brengen. Des te hoger het hersengebied ligt in de visuele hiërarchie, hoe meer en verfijndere interpretatie van de beelden er is.^[1]Sprundel, M. van (2019), ‘Optische illusie kost brein extra verwerkingstijd’, Nemo-kennislink, geraadpleegd via … Continue reading

Chinees onderzoek wijst uit dat een optische illusie de hersenen flink aan het werk zet.^[2]Junxiang Luo e.a. (2019), ‘Going with the flow: the neutral mechanisms underlying illusions of complex-flow motion’ in: Journal of Neuroscience, online per 18 februari 2019. De hersencellen nemen het illusiebeeld waar als beweging, maar met enige vertraging. Die extra verwerkingstijd betekent dat onze hersenen zo nu en dan hard werken om perceptie en realiteit van elkaar te onderscheiden. En dus kan het zo zijn dat onze hersenen informatie verdraaien. Een onderzoeker aan het Nederlands Herseninstituut, Anne van Ham, heeft daarvoor een aardige vergelijking. ‘Het is niet alsof we door te kijken een foto maken, en wat we daarop zien verwerken en beschouwen als de waarheid. Onze hersenen kunnen dingen anders zien en interpreteren, zoals in het geval bij illusies’. Daarbij hebben de hersenen een enorm vermogen en ook neiging tot patroonherkenning. Hersenen zoeken naar het vinden van betekenisvolle patronen in een chaotisch geheel. Hetgeen zelfs ertoe leidt dat mensen in allerlei situaties dingen gaan zien die er eigenlijk niet zijn.^[3]A. ten Broeke (2006), ‘Optische illusies: hoe je brein je voor de gek houdt’, Nemo-kennislink, geraadpleegd via … Continue reading

Het (denk)proces van de mediator
Een mediator is ook een mens. En voor de mediator werkt het brein dus ook op deze wijze.
Bij mediation gaat de mediator met de deelnemers op zoek naar belangen die als het ware onder de emoties liggen die op dat moment zichtbaar worden. Alleen door op zoek te gaan naar de zorgen, wensen en behoeftes van iedere deelnemer kan afstand genomen worden van standpunten die een mening weergeven over een onderwerp of situatie. Vaak zien we dat bij de eerste gesprekken vooral standpunten op tafel komen. Voorbeelden hiervan zijn: ik vind dit echt te duur, ik heb recht om 17:00 naar huis te gaan en jij bent altijd te laat. Een gesprek op basis van standpunten mondt sneller uit in een felle discussie waarbij veel woorden heen en weer over tafel gaan. Wat niet altijd leidt tot een stap voorwaarts in de kwestie die op tafel ligt. Dus is het zaak op zoek te gaan naar de belangen, naar het wat en waarom de deelnemer belangrijk vindt. Voorbeelden van belangen zijn erkenning voor zijn naam bij een project, zorg om het verdwijnen van de stabiliteit van een inkomen of onzekerheid over de toekomst van de kinderen.

Toch is het onderscheid tussen standpunten en belangen niet altijd direct te maken. De mediator krijgt geregeld te maken met overtuigende emoties en woorden die het beeld geven dat dit het echte belang is waar het voor die deelnemer om draait. Echter, zoals in het geval bij illusies, kunnen onze hersenen dingen anders zien en interpreteren dan daadwerkelijk aan de hand is. Aannames doen is menselijk. Zelfs zo menselijk dat uit onderzoek blijkt dat ‘priming’ ofwel onbewuste beïnvloeding door bijvoorbeeld vooraf gegeven woorden, kenmerken van de fysieke omgeving en natuurlijk het gedrag van mensen zelf, direct invloed heeft op de oordeelsvorming over de ander.^[4]W.L. Tiemeijer (2011), ‘Hoe mensen keuzes maken – de psychologie van het beslissen’, Amsterdam: Amsterdam University Press, p. 32-34.

Onbewust zal ook de mediator bepaalde oordelen ontwikkelen. De vraag is wat de mediator doet in een gesprek om deze onbewuste beelden niet te laten uitmonden in een partijdig oordeel voor een deelnemer. Vragen blijven stellen vind ik persoonlijk nog steeds de sleutel.

Nieuwsgierig blijven
Ook ik heb het meegemaakt dat ik de woorden van een ander heb geïnterpreteerd als de waarheid en ongemerkt in het gesprek dit beeld bij me droeg. Nieuwsgierig naar wat de ander bezighoudt en waarom hij die woorden kiest of juist waarom hij twijfelachtig kijkt of diep zucht kan een wereld van nieuwe informatie openen. Dat maakt het vak van mediation ook mooi. Nieuwe taal toevoegen kan het beeld van de ander minstens nuanceren. Met een open vizier vanuit alle partijen is weer een belangrijke stap gezet naar een gezamenlijke oplossing.

Bureau Intentio Mediation biedt haar diensten aan in de regio Zuid-Holland, Zeeland, Rotterdam en Den Haag met locaties in Barendrecht en Rhoon.