Ooit wilde ik rechter worden. Dat staat nog steeds. Nu ben ik mediator. Beiden een prachtig vak. Onafhankelijkheid en neutraliteit hebben ze gemeen. Toch zijn er verschillen.

De rol van rechter vindt haar oorsprong in de 18e eeuw toen de gedachte van de scheiding der machten werd voortgebracht. De rol van mediator vindt wellicht al een meer historische oorsprong van zelfs tot in de 16e eeuw, de vorm van mediation die wij nu kennen komt rond 1968 uit de Verenigde Staten over naar Nederland. En is sterk in opkomst geraakt. Maar waarom is dat?

Rechter als spreekbuis van de wet
De belangrijke taak van de rechter is rechtshandhaving van het recht dat de grondslag vormt van onze democratische rechtstaat. De rechter is veelal spreekbuis van de wet en past de wet op de feiten die hij voor zich heeft. Toch zien we vandaag de dag dat de rechter ook aan rechtsvinding doet.^[1]WODC (1973) ‘De rol van de rechter in de samenleving’, Den Haag: WODC, p. 6 en 10. Normen die ruim zijn omschreven leiden tot dilemma’s in de samenleving zoals bij euthanasie waarnaar ik zelf onderzoek deed in het geval van vergevorderde demente patiënten. Normen die vragen om een interpretatie naar redelijkheid en billijkheid voordat de rechter tot het oordeel komt.

Toch is de rechter vooral ook conflictoplosser. Recht door zee en rechtlijnig toch ook. Een geschil bijleggen is voor een rechter namelijk het nemen van een beslissing. En die beslissing staat als een huis. Partijen dienen zich hierbij neer te leggen, er is een winnaar en een verliezer.

Mediator als bemiddelaar naar een gezamenlijke oplossing
Mediation richt zich daarentegen op belangen, minder puur op de feiten. Daarmee onderscheidt mediation zich van de traditionele rechtspraak. Mediation richt zich naast die belangen van beide partijen op de communicatie, onderliggende emoties, gedrag en redenen die leiden tot dit gedrag.
Bij mediation is er geen winnaar of verliezer. Een mediator oordeelt niet, geeft geen mening en spreekt geen recht. Het doel van mediation is immers dat partijen het conflict oplossen door afspraken te maken die duurzaam zijn voor de toekomst. Of om de kwestie echt af te kunnen sluiten, of zelfs om de relatie weer onder normale omstandigheden te kunnen voortzetten. Daarom is mediation voor mij juist de tweede stap bij conflictoplossing. Want mensen kunnen altijd zelf die eerste stap proberen te zetten en samen hun conflict oplossen. Soms beter dan men denkt.

Andere verschillen
De snelheid is een belangrijk verschil tussen rechtspraak en mediation. Bij een mediationtraject kan de gemiddelde tijdsduur 4 tot 6 weken zijn. Bij een juridische procedure meer dan 6 maanden. En dat soms per procedure, in tijd niet altijd gelijklopend. Bij mediation kunnen alle lopende vraagstukken in één keer op tafel komen. Dit heeft ook directe gevolgen voor de kosten die gemoeid zijn met de keuze voor het soort traject.

Is mediation altijd beter dan rechtspraak?
Enkele synoniemen voor mediation zijn ook wel (conflict)bemiddeling ofwel het trachten overeenstemming te bereiken tussen twee partijen. Soms blijkt toch dat er een punt overblijft waarvoor partijen een principiële en openbare uitspraak willen. Dan kan rechtspraak als aanvulling op mediation zeker waardevol blijven. Ook als mediator zal ik deze optie blijven benoemen. Het gaat er immers om wat partijen willen om hun conflict op te lossen. Niet wat mij persoonlijk het beste lijkt.

En voor mij blijft staan: ieder mens, iedere partij in een conflict voelt zelf aan welke hulp hij wil aanvaarden. Niets is hierin goed of fout. Zoals Shakespeare ooit beschreef: “Er is geen goed of fout, het denken maakt dit ervan”.

Bureau Intentio Mediation biedt haar diensten aan in de regio Zuid-Holland, Zeeland, Rotterdam en Den Haag met locaties in Barendrecht en Rhoon.